پرسش‌های بی‌پاسخ در حادثه ساختمان پلاسکو/ چرا صنعت بیمه ورود کرد؟

1-اولین سوال این است که با توجه به قدمت بیش از 50 ساله این واحد اقتصادی و از محیط های بزرگ کسب و کار کشور، صنعت بیمه کشور با توجه به تجربه 80 ساله در ایران چه نقشیدر تقویت ایمن سازی و شناسایی نقاط قوت و ضعف ایمنی این ریسک پرخطر قبل از صدور بیمه نامه آتش سوزی داشته است و در پیشگیری از وقوع این سانحه دلخراش در کنار سایر دستگاه‌های مسول چه وظیفه ای می‌توانست قبل از وقوع حادثه داشته باشد؟

2-دومین سوال این است که با توجه به اخبار منتشره در رسانه‌های گروهی پس از وقوع حادثه مبنی بر اعلام نقاط ضعف این ریسک پرخطر به هیات مدیره و مالکین این ساختمان از سوی دستگاه‌های ذیربط مانند شهرداری،آتش نشانی و شورای اسلامی تهران بزرگ و وجود ناایمنی در سازه و کاربری این ساختمان در سالهای اخیر ، چرا صنعت بیمه اقدام به صدور بیمه نامه آتش سوزی برای اموال صاحبان اماکن کسب و کار در این ساختمان ناایمن و پر ریسک کرده است؟ آیا صنعت بیمه به ضرورت های مقاوم سازی و ایمن سازی قبل از صدور بیمه‌نامه توجه کافی کرده است؟به نظر می رسد صنعت بیمه می توانست با عدم صدور بیمه نامه قبل از ایمن سازی، در کاهش ضرر و زیان ناشی از عدم مقاوم سازی و ایمن سازی اقدام حرفه‌ای و کارشناسی انجام و با اطلاع رسانی نقاط ضعف این ساختمان مهم که یکی از کانون های اقتصادی توزیع، تولید و پخش پوشاک بخش خصوصی کشور است به دستگاه‌های ذیربط در کاهش میزان خسارت مادی و معنوی نقش مثبتی قبل از وقوع خسارت ایفا کند.

بر این اساس به نظر می رسد که صنعت بیمه  با توجه به وظایف قانونی در اعمال مدیریت ریسک در بررسی انواع بیمه نامه های اختیاری و همچنین با تعامل اجرایی و اتخاذ راهکارهای مشترک با سایر دستگاه‌های مسئول در قوای سه گانه و با همکاری شایسته با شهرداریها ، سازمان آتش نشانی، سازمان نظام مهندسی،وزارت مسکن و شهرسازی و وزارت رفاه و کار و امور اجتماعی و سازمان محیط زیست و.... و با توجه به وجود انواع قوانین مانند مقررات ملی ساختمان می تواند نقش مهمی در هدایت جامعه به تقویت فرهنگ ضریب ایمنی و مقاوم سازی و کاهش خسارت های احتمالی در حوادث طبیعی و غیر مترقبه و به ویژه در ریسک زلزله که به علت گستردگی خسارت خطر آفرین تر از آتش سوزی است برای تامین امنیت اقتصادی، اجتماعی و روانی جامعه کمک های فراوانی نماید.

در کشور ژاپن بیمه خطر زلزله و آتش سوزی به صورت اجباری مانند بیمه ثالث اتومبیل و با استفاده از ابزارهای قانونی  به صورت یک فرهنگ عمومی تبدیل شده است و با توجه به زلزله خیز بودن حوزه جغرافیایی ژاپن و خطرات وقوع سونامی ناشی از زلزله در سواحل دریایی آن کشور، جایگاه مدیریت ریسک و ایمن سازی در صنعت بیمه و بیمه های اتکایی آن کشور قبل از صدور بیمه نامه برای کاهش میزان خسارت مادی و انسانی از اهمیت ویژه ای برخوردار است و بدون ایمن سازی و افزایش ضریب ایمنی سازه های قدیمی و جدید  صنعت بیمه آن کشور در صدور بیمه نامه های مورد نیاز اقدامات پیشگیرانه و مدیریت ریسک انجام می دهد و در واقع  صنعت بیمه در کاهش خسارت ها به نفع مردم و اقتصاد کشور نقش همیاری و معاضدت حرفه ای و فنی دارد.

3-سومین سوال این است که آیا مبلمان و ساخت و ساز شهری و طرح های عمرانی در تهران بزرگ و سایر کلان شهرها و کلیه مناطق شهری و روستایی کشور برای مقابله با کاهش خسارت های ناشی از زلزله،سیل،طوفان و آتش سوزی‌های مهیب مانند حادثه مشابه ساختمان پلاسکو طراحی کارشناسی و علمی شده است؟ آیا اقدامات پیشگیرانه برای کاهش انواع خسارت(دریایی،زمینی و هوایی) در مدیریت بحران کشور به صورت فراگیر برنامه ریزی شده است؟آیا مبلمان شهری و روستایی برای کاهش میزان خسارتها آمادگی لازم دارد؟آیا توصیه های ایمنی و مقاوم سازی به صورت قانون مند در سطح کشور مدیریت می شود؟ برخی از مبلمان شهری قدیم و جدید تهران و سایر مناطق شهری و روستایی کشور در محیط های کسب و کار،اماکن مسکونی مانند برج های بلند مرتبه و بافت فرسوده، واحدهای صنعتی و تجاری به علت ضعف ایمنی و عدم مقاوم سازی در قبال خطر آتش سوزی، زلزله، طوفان، سیل و سایر ریسک های دیگر به کانون خطر ساز برای منابع انسانی و سرمایه های مادی و اقتصادی در سطح کشور تبدیل شده است. مدیریت ریسک سوانح قبل از وقوع و بعد از وقوع بر مبنای شناسایی میزان آسیب پذیری از مهم ترین موضوعات مطرح در کشورهای توسعه یافته جهان است، در روند ساختار مدیریتی آن کشورها جایگاه ویژه ای دارد و در حوزه های ذیربط طبقه بندی متفاوت و در صنعت بیمه نقش مهمی ایفا می‌کند.

به نظر می رسد تهران بزرگ و سایر کلان شهرها و برخی از شهرک‌های صنعتی و پروزه‌های نفت و گاز در صورت عدم توجه کافی به ایمن سازی و مقاوم سازی و عدم تغییر مبلمان صنعتی و شهری و روستایی دچار خسارت های مهیب و ناگوار انسانی و اقتصادی خواهند شد و ایمن سازی در کاهش این خسارتها نقش مهمی خواهد داشت.

4-چهارمین سوال این است که نقش مردم در کاهش میزان خسارت ها و همکاری در جهت ایمن سازی محیط کسب و کار و زندگی چیست؟آیا مردم شریف ایران اسلامی از مدیریت ریسک و افزایش ضریب ایمنی جامعه استقبال خوبی دارند؟ به فرض مثال در صورت ایمن بودن این ساختمان چرا از 560 واحد تجاری در ساختمان پلاسکو فقط به میزان 35 درصد از پوشش بیمه ای بهره مند شده‌اند؟ ضمنا آیا برخی از شرکت های بیمه با اعمال مدیریت ریسک از پذیرش پیشنهادهای بیمه آتش سوزی سایر بیمه گذاران به علت ناایمن بودن این ساختمان از صدور بیمه نامه خودداری کرده اند و طبق گزارشات منتشره در رسانه‌های جمعی چرا مالکین در جهت پوشش کامل بیمه ای و همچنین مقاوم سازی و ایمن نمودن محیط کار ساختمان اقدام مطلوبی نداشته اند؟

به نظر می‌رسد در پاسخ به این سوالات ضرورت دارد ابزارهای قانونی برای ایمن سازی سازه‌های قدیمی و بافت فرسوده و یا تعطیلی و جابجایی محل سازه های پرخطر به  مناطق واماکن ایمن تر و نیز بیمه اجباری زلزله و آتش سوزی و یا صندق همگانی خسارت زلزله و آتش سوزی در کشور فراگیر گردد تا  هم جبران خسارتها  برای دولت و صنعت بیمه و نیز پذیرش و جذب بیمه نامه های زلزله و آتش سوزی ممکن باشد. البته در صورت اعمال صحیح و بهبود ضریب ایمنی و مقاوم سازی سازه های شهری و روستایی و اجرای درست قانون مقررات ملی ساختمان و همچنین با استفاده از فرهنگ مدیریت ریسک از سوی دستگاههای ذیربط و به ویژه همیاری صنعت بیمه در این امر حیاتی برای جامعه و نیز با بهره مندی از تجربیات سایر کشور های پیشرفته مانند ژاپن و آلمان و همچنین آموزش عمومی جامعه، کاهش خسارت ها و خطرات ناشی از حوادث غیر مترقبه و طبیعی  و پیشگیری از بروز فجایع بزرگ موثر خواهد بود.

5-ضرورت دارد صنعت بیمه کشور با همکاری مشترک با سایر نهادهای مسئول که دارای ابزارهای قانونی هستند در جهت صدور گواهینامه ایمنی برای مقابله و اطمینان کافی از ایمن بودن محیط بیمه‌نامه های آتش سوزی اماکن مختلف قبل از صدور، در قبال کاهش میزان خسارت‌های احتمالی ناشی از زلزله و آتش سوزی، حوادث غیر مترقبه و طبیعی برای اماکن مسکونی ،صنعتی،محیط های کسب و کار و طرح های عمرانی و پیمانکاری در حوزه شهری و روستایی  اقدامات موثری بعمل آورند و از صدور بیمه نامه بدون داشتن گواهینامه ایمنی و مقاوم سازی خودداری کنند تا در جهت توسعه فرهنگ ایمنی سازی در کشور اقدامات مطلوبتری  به عمل آید و بازدیدهای نوبه ای در طول سال برای کنترل و نظارت بر رعایت اصول ایمنی پیگیری گردد و تذکرات عملیاتی به بیمه گذاران ابلاغ شود .

همانگونه که برای کاهش آلودگی هوا معاینه فنی برای خوردو ها اجباری شده و یکی از راهکارهای کاهش آلودگی هوا تشخیص داده شده است،به نظر می رسد گواهینامه ایمنی بعد از صدور پایان کار انواع اماکن صنعتی و غیر صنعتی و تغییر بافت فرسوده راهکار مهمی در کاهش میزان خسارت ها ناشی از انواع خطرات خواهد بود.ضمنا از ساخت و سازهای بی رویه و نامطمئن  و توسعه مبلمان شهری و روستایی و صنعتی نامناسب و بدون ایمنی باید در سطح کشور جلوگیری شود تا کشور با فجایع اقتصادی،اجتماعی و سیاسی روبرو نشود. ضمنا شرکت های بیمه با بکارگیری جنبه های حرفه ای و فنی در صنعت بیمه یک عامل پیشگیرانه و یک واحد خدماتی در جبران خسارتها و هزینه های ناشی از  وقوع خسارت پس از اعمال مدیریت ریسک هستند.همچنین تقویت و بکارگیری فرهنگ مقاوم سازی و صدور گواهینامه سالیانه ایمنی در حوزه های ساختمان و سازه های شهری و روستایی،در حوزه مدیریت شهری و روستایی و در حوزه بیمه و شرکت های بیمه و  مدیریت نوین نجات و امداد تاثیرات مثبتی در کاهش میزان خسارتهای انسانی و مادی خواهد داشت.همکاری  مطلوب مردم و دولت و قوای سه گانه و همه دستگاههای مسول و صنعت بیمه برای توسعه فرهنگ ایمنی و مدیریت ریسک از مهمترین مسایل کاهش ضریب ایمنی و کاهش خسارت ها است.به نظر میرسد نتایج حاصله از اجرای قانون مقررات ملی ساختمان در دستگاههای ذیربط به ارزیابی عملکرد در سطح کشور در کاهش چگونگی خسارت و ریسک  نیازمند است و نیز اجرای تحقیق و تفحص از سوی مجلس شورای اسلامی در این زمینه  ضرورت لازمی می باشد تا نقاط ضعف و قوت دستگاههای اجرایی و نظارتی شفاف سازی شود.البته کشور در جهت افزایش امنیت اقتصادی و سیاسی و اجتماعی به مقابله در برابر خطرات ناشی از عملیات سایبری،شیمیایی،بیولوژیکی و سلاح های هسته ای همانند  خطر زلزله و آتش سوزی  و سیل  و طوفان که ریسک های بزرگی هستند نیاز ضروری دارد.

بهمن لامعی- عضو سابق هیات مدیره  و معاون سابق اتکایی و بین الملل بیمه ایران